การทดลองที่2. เทคโนโลยีการเพิ่มผลิตภาพการผลิตของระบบการปลูกพืช ข้าวโพดหวาน-ข้าว พื้นที่แหล่งน้ำในไร่นาจังหวัดพัทลุง

1. การเปรียบเทียบชนิดปุ๋ยรองพื้นข้าวโพดหวาน ในระบบข้าวโพดหวาน-ข้าว

1.1 ผลผลิต

ตำบลนาขยาด อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง    

การรองพื้นด้วยปุ๋ยคอก อัตรา 500 กก./ไร่ ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติกับการใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 30 กก./ไร่  คือให้ผลผลิตฝักทั้งเปลือก เฉลี่ย 2,706.1 กิโลกรัม/ไร่ ผลผลิตฝักปอกเปลือกเฉลี่ย  1,916.4 กิโลกรัม/ไร่  จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย  6,205 ฝัก/ไร่  จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,809.2  ฝัก/ไร่

และน้ำหนักต้นสดเฉลี่ย 3,714.3 กิโลกรัม/ไร่

ตำบลดอนทราย  อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง    

การรองพื้นด้วยปุ๋ยคอก อัตรา 500 กก./ไร่ ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติกับการใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 30 กก./ไร่  คือให้ผลผลิตฝักทั้งเปลือก เฉลี่ย 3,111 กิโลกรัม/ไร่  ผลผลิตฝักปอกเปลือกเฉลี่ย  2,159 กิโลกรัม/ไร่ จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย  7,433 ฝัก/ไร่ จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,565  ฝัก/ไร่ และการเจริญเติบโตวัดจากน้ำหนักต้นสดเฉลี่ย 4,062.5 กิโลกรัม/ไร่

  ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง

การรองพื้นด้วยปุ๋ยคอก อัตรา 500 กก./ไร่ ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติกับการใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 30 กก./ไร่  คือผลผลิตฝักทั้งเปลือกเฉลี่ย 2,838.5 กิโลกรัม/ไร่   ผลผลิตฝักปอกเปลือก เฉลี่ย  1,962.7  กิโลกรัม/ไร่ จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย  6,415.0 ฝัก/ไร่ จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,794.5  ฝัก/ไร่ และการเจริญเติบโตวัดจากน้ำหนักต้นสด    เฉลี่ย 3,531.8  กิโลกรัม/ไร่  (ตาราง 13-15)

1.2 ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ

                ต้นทุน    การผลิตใช้ต้นทุนเงินสดคือค่าเตรียมดิน เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย และค่าไฟฟ้าสูบน้ำ  การใช้ปุ๋ยคอกมีต้นทุนเงินสด 1,681 บาท/ไร่ สูงกว่าการใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 คือ 1,445 บาท/ไร่  ส่วนต้นทุนค่าแรงงานได้แก่ค่าปลูก  ใส่ปุ๋ย  กำจัดวัชพืช  สูบน้ำ และเก็บผลผลิต มีต้นทุน  2,302 และ 2,222 บาท/ไร่ ต้นทุนรวม 3,983 และ 3,667 บาท/ไร่ ตามลำดับ

                รายได้                    ราคาขายผลผลิตฝักปอกเปลือก 10 บาท/กิโลกรัม กรรมวิธีการใช้ปุ๋ยคอกและปุ๋ยเคมีรองพื้นให้รายได้ไม่แตกต่างกัน คือ 19,164 , 21,590 และ 19,627  บาท/ไร่ ในตำบลนาขยาด ตำบลดอนทราย และ ตำบลลำปำ ตามลำดับ

                รายได้สุทธิ               กรรมวิธีการใช้ปุ๋ยเคมีรองพื้นให้รายได้สุทธิสูงกว่าการใช้ปุ๋ยคอกในทุกพื้นที่ คือ ตำบลนาขยาด 15,497 และ15,181  บาท/ไร่ ตามลำดับ ตำบลดอนทราย 17,923 และ 17,607 บาท/ไร่ และ ตำบลลำปำ 15,960  และ 15,644 บาท/ไร่ ตามลำดับ

                สัดส่วนรายได้ต่อต้นทุน ( Benefit Cost Ratio) กรรมวิธีการใช้ปุ๋ยเคมีรองพื้นให้ ค่า BCR สูงกว่าการใช้ปุ๋ยคอกในทุกพื้นที่ คือ ในตำบลนาขยาด คือ 5.2  และ 4.8  ตำบลดอนทราย 5.9 และ 5.4  และ ตำบลลำปำ 5.4 และ 4.9 กล่าวคือ ทุกการลงทุน 1 บาท ในทุกตำบลพบว่ากรรมวิธีที่จะให้ผลตอบแทนดีที่สุดคือวิธีการใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 รองพื้น 30 กิโลกรัม/ไร่ คือ ตำบลนาขยาด จะให้ผลตอบแทน 5.2  บาท ตำบลดอนทราย ให้ผลตอบแทน 5.9 บาท และตำบลลำปำให้ผลตอบแทน 5.4 บาท (ตาราง 16)

2. ชุดเทคโนโลยีในการปลูกข้าวโพดหวาน ในระบบข้าวโพดหวาน-ข้าว

2.1 ผลผลิต

ตำบลนาขยาด อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง    

ทุกกรรมวิธี ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ คือ ผลผลิตฝักทั้งเปลือกเฉลี่ย 2,527.5 กิโลกรัม/ไร่ผลผลิตฝักปอกเปลือกเฉลี่ย 1,892   กิโลกรัม/ไร่ จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย 6,290 ฝัก/ไร่ จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,095  ฝัก/ไร่ และการเจริญเติบโตวัดจากน้ำหนักต้นสดเฉลี่ย 3,309.5  กิโลกรัม/ไร่

ตำบลดอนทราย  อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง    

ทุกกรรมวิธี ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ  คือผลผลิตฝักทั้งเปลือกเฉลี่ย 2,593.5 กิโลกรัม/ไร่ผลผลิตฝักปอกเปลือกเฉลี่ย 1,920  กิโลกรัม/ไร่ จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย 5,020 ฝัก/ไร่ จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,425  ฝัก/ไร่ และ การเจริญเติบโตวัดจากน้ำหนักต้นสดเฉลี่ย 3,122  กิโลกรัม/ไร่

  ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง

ทุกกรรมวิธี ให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันทางสถิติ  คือผลผลิตฝักทั้งเปลือกเฉลี่ย 3,041 กิโลกรัม/ไร่

ผลผลิตฝักปอกเปลือกเฉลี่ย 2,088.5  กิโลกรัม/ไร่ จำนวนฝักใหญ่ เฉลี่ย 6,515 ฝัก/ไร่ จำนวนฝักรวม เฉลี่ย 9,565  ฝัก/ไร่ และการเจริญเติบโตวัดจากน้ำหนักต้นสด เฉลี่ย 3,602.5 กิโลกรัม/ไร่ (ตาราง 17-19)

                2.2 ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ

                ต้นทุน    การใช้ชุดเทคโนโลยีชุดที่1-5 มีต้นทุนเงินสด 1,366 , 1,436 , 1,506 , 1,576 และ 1,666   บาท/ไร่   ส่วนต้นทุนค่าแรงงานมีต้นทุนเท่ากันทุกกรรมวิธีคือ 2,114 บาท/ไร่ ต้นทุนรวม 3,479 , 3,549  3,619 , 3,689  และ 3,779 บาท/ไร่ ตามลำดับ

                รายได้                    แต่ละกรรมวิธีให้รายได้ไม่แตกต่างกันคือ 18,920 , 19,200  และ 20,885  บาท/ไร่ ในตำบลนาขยาด ตำบลดอนทราย และ ตำบลลำปำ ตามลำดับ

                รายได้สุทธิ            ในตำบลนาขยาด กรรมวิธีที่ 1-5 ให้รายได้สุทธิ 15,441 , 15,371 , 15,301  ,15,231 และ15,141 บาท/ไร่ตามลำดับ ส่วนตำบลดอนทรายให้รายได้สุทธิ 15,721 , 15,651 , 15,581 , 15,511 และ 15,421

บาท/ไร่ และ ตำบลลำปำให้รายได้สุทธิ 17,406 , 17,336 , 17,266 , 17,196  และ 17,106 บาท/ไร่ ตามลำดับ

                สัดส่วนรายได้ต่อต้นทุน ( Benefit Cost Ratio) ในตำบลนาขยาด กรรมวิธีที่1-5  ให้ค่า BCR  5.4 , 5.3  5.2 , 5.1 และ 5.0 ตามลำดับ ตำบลดอนทรายให้ค่า BCR 5.5 , 5.4 , 5.3 , 5.2 และ 5.1 ตามลำดับ   ตำบลลำปำให้ค่า BCR 6.0 , 5.9 , 5.8 , 5.7 และ 5.5 ตามลำดับ กล่าวคือ ทุกการลงทุน 1 บาท ในทุกตำบลพบว่ากรรมวิธีที่จะให้ผลตอบแทนดีที่สุดคือวิธีการปลูกโดยรองพื้นปุ๋ยเคมีสูตร15-15-15 อัตรา 30 กิโลกรัม/ไร่ และใช้ยูเรีย 20 กิโลกรัม/ไร่ เมื่ออายุ 25 วัน โดยตำบลนาขยาด จะให้ผลตอบแทน 5.4  บาท ตำบลดอนทราย ให้ผลตอบแทน 5.5 บาท และตำบลลำปำให้ผลตอบแทน 6.0 บาท (ตาราง 20)

3. ผลการวิเคราะห์ดิน

                ตำบลนาขยาด     ดินเป็นดินเหนียวปนทราย ผลการวิเคราะห์ดินก่อนการปลูกถั่วลิสงพบว่ามี ความเป็นกรดด่างกรดปานกลาง (pH 5.07)  อินทรียวัตถุค่อนข้างต่ำ (O.M.  1.35 %) ไนโตรเจนต่ำมาก (N 0.07 %) ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์สูง (available P 29.7 ppm) โปแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ปานกลาง (available K 75 ppm) ความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวกค่อนข้างต่ำ (CEC 7.18 meq/100 g.)  ความต้องการปูน (Lime Requirement)  160 กก./ไร่

                ตำบลดอนทราย ดินเป็นดินร่วนเหนียว ผลการวิเคราะห์ดินก่อนการปลูกถั่วลิสงพบว่ามี ความเป็นกรดด่างปานกลาง (pH 5.05) อินทรียวัตถุค่อนข้างต่ำ (O.M. 1.24  %) ไนโตรเจนต่ำมาก (N  0.06 %) ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ค่อนข้างสูง (available P 23.1 ppm) โปแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ต่ำ (available K 26 ppm) ความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวกค่อนข้างต่ำ (CEC  8.23  meq/100 g.) ความต้องการปูน (Lime Requirement)  20กก./ไร่ 

                ตำบลลำปำ           ดินเป็นดินร่วนทราย ผลการวิเคราะห์ดินก่อนการปลูกถั่วลิสงพบว่ามี ความเป็นกรดด่างกรดจัด (pH 5.00)   อินทรียวัตถุค่อนข้างต่ำ ( O.M. 1.22 %) ไนโตรเจนต่ำมาก ( N 0.06 %) ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์สูง (available P 26 ppm) โปแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ต่ำมาก (available K 23 ppm) ความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวกต่ำ (CEC 4.21 meq/100 g.) ความต้องการปูน( Lime Requirement) ไม่เติมปูน    (ตาราง 21 )

                จากผลการวิเคราะห์ดินทั้ง 3 ตำบล พบว่าคุณสมบัติดินที่สำคัญคือด้าน ความเป็นกรดด่าง 5.00-5.07  ปริมาณอินทรียวัตถุ 1.22-1.35 % ไนโตรเจน  0.06-.07 % ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ 23.1-29.7 (ppm) โปแทส เซียมที่เป็นประโยชน์ 23-75 (ppm) ความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวก 4.21-7.18 meq/100 g  เมื่อเปรียบเทียบกับค่าความเหมาะสมของคุณสมบัติดินในถั่วลิสง (FAO.1983.guidelines land evaluation for rainfed agriculture อ้างในบรรเทา จันทร์พุ่ม.2541) พบว่า ความเป็นกรดด่าง จัดอยู่ในระดับชั้นที่มีความเหมาะสมเล็กน้อย-ปานกลาง (marginally-moderately suitable)   ปริมาณอินทรียวัตถุจัดอยู่ในระดับชั้นความเหมาะสมปานกลาง (moderately suitable)  ไนโตรเจน จัดอยู่ในระดับชั้นความเหมาะสมเล็กน้อย (marginally suitable)  ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ จัดอยู่ในระดับชั้นที่มีความเหมาะสมปานกลาง-สูง (moderately -highly suitable) โปแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ จัดอยู่ในระดับชั้นที่มีความเหมาะสมปานเล็กน้อย-สูง (marginally-highly suitable) ความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวกจัดอยู่ในระดับชั้นความเหมาะสมปานกลาง (moderately suitable)

                จะเห็นว่าค่าความอุดมสมบูรณ์ของดินก่อนปลูกข้าวโพดหวานในพื้นที่ทดลองมีชั้นความเหมาะสมเล็กน้อยถึงสูงในการปลูกจึงแนะนำให้ใช้ปุ๋ยตามผลการทดลอง

4. การใช้น้ำ

                การใช้น้ำในการปลูกข้าวโพดหวาน ในระบบข้าวโพดหวานข้าว พบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ในพื้นที่ตำบลนาขยาดและดอนทรายใช้วิธีการสูบรดด้วยมอเตอร์ไฟฟ้าขนาดท่อส่งน้ำ 1-2 นิ้ว ส่วนตำบลลำปำใช้วิธีการสูบรดด้วยเครื่องยนต์ โดยแต่ละตำบลมีการให้น้ำค่อนข้างแตกต่างกันคือ ในตำบลนาขยาดให้น้ำเฉลี่ย 14  ครั้ง ปริมาณน้ำเฉลี่ย 169.9 ลบ.ม/ไร่ ตำบลดอนทรายให้น้ำเฉลี่ย 19.5 ครั้ง ปริมาณน้ำ 310.2 ลบ.ม/ไร่ ตำบลลำปำให้น้ำเฉลี่ย 5 ครั้ง ปริมาณน้ำเฉลี่ย 218 ลบ.ม/ไร่  เฉลี่ยทั้ง 3 ตำบล ให้น้ำ 12.8 ครั้ง 232.6 ลบ.ม/ไร่  ช่วงเวลาที่ให้น้ำจะให้เป็นระยะค่อนข้างแน่นอนทุก 3-5 วัน ยกเว้นในตำบลลำปำที่ดินมีลักษณะเป็นดินร่วนทรายมีดินดานอยู่ชั้นล่างจึงสามารถเก็บน้ำไว้ได้นาน                                                         (ตาราง 22)

5. ผลผลิตข้าว

                ตำบลนาขยาด     ปลูกข้าวพันธุ์หัวนา พบว่าปี 2544/2545 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 820 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 830 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 2 ปี 825 กิโลกรัม/ไร่  ซึ่งสูงกว่าแปลงเกษตรกรที่ไม่มีการจัดระบบการปลูกพืช ทั้ง 2 ปีคือ ปี2544/2545 ให้ผลผลิต 580 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 586 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 583 กิโลกรัม/ไร่

                ตำบลดอนทราย ปลูกข้าวพันธุ์สังข์หยด พบว่าปี 2544/2545 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 1040 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 1,080 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 2 ปี 1,060 กิโลกรัม/ไร่  ซึ่งสูงกว่าแปลงเกษตรกรที่ไม่มีการจัดระบบการปลูกพืช ทั้ง 2 ปีคือ ปี2544/2545 ให้ผลผลิต 660 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 803 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 731.5 กิโลกรัม/ไร่

                ตำบลลำปำ           ปลูกข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ105  พบว่าปี 2544/2545 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 370 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 380 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 2 ปี 375 กิโลกรัม/ไร่  ซึ่งสูงกว่าแปลงเกษตรกรที่ไม่มีการจัดระบบการปลูกพืช ทั้ง 2 ปีคือ ปี2544/2545 ให้ผลผลิต 260 กิโลกรัม/ไร่ ปี2545/2546 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 292 กิโลกรัม/ไร่ หรือเฉลี่ย 276 กิโลกรัม/ไร่ (ตาราง 23)

6. ความคิดเห็นเกษตรกรในการปลูกข้าวโพดหวาน ในระบบ ข้าวโพดหวาน-ข้าว

1. แนวทางการเลือกใช้เทคโนโลยี      เกษตรกรในตำบลนาขยาด มีความเห็นใกล้เคียงกันคือ ทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ หรือ ใส่ปุ๋ยมากๆ เพื่อให้ได้ผลผลิตสูง หรือใช้แรงงานน้อย ร้อยละ 47.4 ,31.6 และ 21.1 ตามลำดับ ตำบลดอนทราย     เห็นว่าวิธีการผลิตที่ใช้ในการปลูกคือ ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ ร้อยละ 82.5

2. ปัญหาการผลิต   ในตำบลนาขยาดส่วนใหญ่พบปัญหา ขาดพันธุ์ โรคแมลง และขาดน้ำ ร้อยละ 47.4 , 42.1 และ 36.8 ตามลำดับ  ส่วนตำบลดอนทราย มีปัญหาความงอกต่ำ และโรคแมลง ร้อยละ 62.5 และ 25.0 ตามลำดับ

3. ความพอใจในผลผลิตที่ผลิตได้  ในตำบลนาขยาดร้อยละ 94.7 พอใจระดับปานกลาง-มาก และตำบลดอนทราย ร้อยละ 100 พอใจระดับปานกลาง-มาก 

4. วิธีการปลูกที่คิดว่าเหมาะสม          เกษตรกรมีความเห็นแตกต่างกัน โดยในตำบลนาขยาดวิธีใช้พันธุ์ลูกผสม ใส่ปุ๋ยรองพื้น ปุ๋ยแต่งหน้า มีร้อยละ42.1 รองลงมาคือ พันธุ์ลูกผสม ใส่ปุ๋ยรองพื้น ปุ๋ยแต่งหน้า ปุ๋ยบำรุงฝัก ร้อยละ 26.3 และ พันธุ์ผสมเปิด ใส่ปุ๋ยรองพื้น ปุ๋ยแต่งหน้า ใส่ปุ๋ยบำรุงฝัก ร้อยละ 15.8 ในตำบลดอนทราย  ส่วนใหญ่คือร้อยละ 75.0 ใช้พันธุ์ลูกผสม ใส่ปุ๋ยรองพื้น ปุ๋ยแต่งหน้า

5. ความเห็นต่อเทคโนโลยีแนะนำ   คือ ปลูกโดยใช้พันธุ์ลูกผสม ใส่ปุ๋ยรองพื้น 30 กิโลกรัม/ไร่  และปุ๋ยยูเรียแต่งหน้า 20 กิโลกรัม/ไร่  ร้อยละ 52.6  เห็นด้วยปานกลาง-มาก ในตำบลนาขยาด และตำบลดอนทราย เห็นด้วยมากร้อยละ 100           

6. การนำวิธีการแนะนำไปใช้ ส่วนใหญ่จะนำวิธีแนะนำไปใช้ คือตำบลนาขยาด ร้อยละ 68.4  ตำบลดอนทราย ร้อยละ 100         

7. ปัญหาที่ต้องการให้รัฐแก้ไข ส่วนใหญ่ต้องการให้แก้ปัญหาการขาดน้ำและโรคแมลงในพื้นที่ทั้งสองตำบล (ตาราง 24)