โครงการตรวจสอบรับรองแหล่งผลิตพืชปลอดภัย จังหวัดพัทลุง

ผลงานปี2549

 กลุ่มวิชาการ พัทลุง  สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่8

1. วัตถุประสงค์ของโครงการ           เพื่อพัฒนาและตรวจสอบรับรองแปลงผลิตพืชผัก ไม้ผล และข้าว ปลอดภัยจากสารพิษของเกษตรกรจังหวัดพัทลุงให้เข้าสู่มาตรฐานและได้รับเครื่องหมายรับรองคุณภาพด้านพืชอาหารปลอดภัย  ซึ่งการผลิตพืชใน จังหวัดพัทลุงบางชนิดยังมีการใช้สารเคมีมาก ทำให้เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนา การตลาด ตลอดจนผู้บริโภคไม่มีความเชื่อถือและมั่นใจในผลผลิตของเกษตรกร  และจะส่งผลต่อการเพิ่มมูลค่าการตลาดและรายได้ในอนาคต   

2. เป้าหมาย          รับรองแหล่งผลิตพืชผัก ไม้ผลและ ข้าว ปลอดภัย ประมาณ 1,000 แปลง

3. วิธีการดำเนินการ           จัดอบรมให้ความรู้ จัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น  จดทะเบียน ตรวจสอบแปลง วิเคราะห์สารพิษตกค้าง และออกใบรับรอง        แหล่งงบประมาณ งบโครงการการพัฒนาและตรวจสอบรับรองแปลงผลิตพืชปลอดภัยจากสารพิษ ( CEO) และงบปกติ

4. หน่วยงานรับผิดชอบระดับพื้นที่ กลุ่มวิชาการพัทลุง และ  ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง หน่วยงานสนับสนุนได้แก่ สำนักงานเกษตรจังหวัด กลุ่มพัฒนาการตรวจสอบปัจจัยการผลิต และส่วนถ่ายทอดเทคโนโลยี  สวพ8

5. ผลการดำเนินงาน   

5.1 ผลการตรวจรับรอง

                ปี2549 มีเกษตรกรยื่นจดทะเบียนรวม 1,387 แปลง 1,164 ราย 3,221.9 ไร่ ตรวจและออกใบรับรอง 1,172 แปลง 982 ราย 2,957.75 ไร่  แบ่งเป็นโครงการต่างๆ ดังนี้

                โครงการตามยุทธศาสตร์จังหวัด CEO จดทะเบียนจำนวน 796 แปลง 752 ราย 2,279.75 ไร่  ตรวจและออกใบรับรอง 656 แปลง 637 ราย 1,951.25 ไร่  แปลงไม่ได้ตรวจรับรอง 140 แปลง เนื่องประสบปัญหาฝนตกหนักไม่สามารถปลูกพืชตามแผนงาน และมีการปรับเปลี่ยนแผนการผลิต

                โครงการปกติ(ร่วมปฏิบัติงานระหว่าง กลุ่มวิชาการ และศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง)  จดทะเบียน 44 7 แปลง 326 ราย  912.15 ไร่  ตรวจและออกใบรับรอง 372 แปลง 259 ราย 648 ไร่  แปลงไม่ได้ตรวจรับรอง 75 แปลง และมีแปลงต่ออายุใบรับรองที่หมดอายุ 144 แปลง 86 ราย 358.5 ไร่   

                ชนิดพืชที่ตรวจรับรองมีทั้งหมด 25 ชนิด  ประมาณร้อยละ 70 เป็นลองกอง มังคุด และพริก

5.2  ผลการตรวจรับรองสะสม ปี2547-2549

                ผลการตรวจรับรองสะสมตั้งแต่ปี2547-2549  มีจำนวนแปลงที่ผ่านการรับรองแล้ว 2,409 แปลง 6,604.9 ไร่  โดยพืชร้อยละ 54.6  เป็น มังคุด และ ลองกอง  นอกจากนั้นเป็น พริก สับปะรด ทุเรียน  ถั่วลิสง แตง สละ และ ข้าว   กระจายอยู่ในพื้นที่ต่างๆ อำเภอที่มีปริมาณแปลงรับรองมาก 6 อันดับแรกคือ ศรีนรินทร์   กงหรา 

 ศรีบรรพต  ป่าบอน   ตะโหมด และ เขาชัยสน   

5.3  การตรวจพบสารพิษตกค้างในผลผลิตปี 2549

                การสุ่มตรวจสารพิษตกค้างในผลผลิต จากตัวอย่างทั้งหมด 149 ตัวอย่าง พบสารพิษตกค้าง 13 ตัวอย่าง เท่ากับร้อยละ 8.7 ใน ปริมาณการตรวจพบในแต่ละพืชคือส้มโชกุน พบร้อยละ  67  ถั่วฝักยาว พบร้อยละ 25  พืชตระกูลแตง พบร้อยละ 15 และ พริก พบร้อยละ 10 ของตัวอย่าง  ทั้งนี้ มีเพียงส้มโชกุน 1 ตัวอย่าง ที่ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยเนื่องจากเกษตรกรใช้สารเคมี parathion-methyl ซึ่งเป็นสารเคมีห้ามใช้ในการเกษตร ส่วนพืชอื่นสารพิษตกค้างไม่เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย โดยสารเคมีที่เกษตรกรใช้แพร่หลายที่สุดคือสาร chlorpyrifos   รายละเอียดดังนี้

                ถั่วฝักยาว

                                (มาตรฐาน EU chlorpyrifos ไม่เกิน 0.05 mg/kg  CODEX ไม่เกิน 0.20 mg/kg)

                                -กงหรา พบ 1 ตัวอย่าง จาก 4 ตัวอย่าง  มี chlorpyrifos  0.01 mg/kg   

                ตระกูลแตง

                                (มาตรฐาน EU chlorpyrifos ไม่เกิน 0.05 mg/kg  CODEX ไม่เกิน 0.10 mg/kg)

                                -กงหรา พบ  2 ตัวอย่าง จาก 16 ตัวอย่าง มี  chlorpyrifos 0.01และ 0.03 mg/kg

                                -เขาชัยสน พบ 1 ตัวอย่าง จาก 4 ตัวอย่าง มี chlorpyrifos  0.01 mg/kg     

                ส้มโชกุน

                                (มาตรฐาน EU chlorpyrifos  ไม่เกิน 0.3 mg/kg  ethion 2.0 mg/kg  malathion ไม่เกิน 2.0                                   mg/kg  CODEX chlorpyrifos  ไม่เกิน 1.0 mg/kg  ethion 5.0 mg/kg  malathion  4.0 mg/kg)                                            parathion-methyl เป็นสารเคมีห้ามใช้ในการเกษตร

                                -เขาชัยสนพบ 1 ตัวอย่าง จาก 1 ตัวอย่าง มี chlorpyrifos  0.1 mg/kg 

                                - ป่าบอน พบ  2 ตัวอย่าง  จาก 2 ตัวอย่าง มี  chlorpyrifos  0.06 ,0.1 mg/kg  

                                - ควนขนุน พบ 1 ตัวอย่าง จาก 1 ตัวอย่าง มี chlorpyrifos  0.01 mg/kg    ethion 0.01 mg/kg                                                malathion 0.05 mg/kg และ parathion-methyl 0.01  mg/kg  

                พริก 

                                 (มาตรฐาน EU chlorpyrifos  ไม่เกิน 0.5 mg/kg  ethion 0.1 mg/kg  malathion ไม่เกิน 3.0                                  mg/kg  CODEX chlorpyrifos  ไม่เกิน 0.2 mg/kg  ethion 0.1 mg/kg  )

                                -กงหรา พบ 1 ตัวอย่าง จาก 2 ตัวอย่าง มี chlorpyrifos 0.2 mg/kg 

                                -ควนขนุน พบ 1  ตัวอย่าง จาก 7 ตัวอย่าง มี cypermethrin 0.04 mg/kg 

                                -เขาชัยสน พบ 2  ตัวอย่าง จาก 7 ตัวอย่าง มี chlorpyrifos  0.01 mg/kg  ethion 0.09 mg/kg

                                -เมือง พบ 1  ตัวอย่าง จาก 34 ตัวอย่าง มี ethion 0.01 mg/kg

5.4  การฝึกอบรมและถ่ายทอดเทคโนโลยี

                5.4.1 การฝึกอบรมเกษตรกรที่ปรึกษา ( GAP อาสา) จัดอบรมที่ปรึกษาเกษตรกร 1 รุ่น จำนวน 20 คน ที่กลุ่มวิชาการพัทลุง หลักสูตรประกอบด้วยการบรรยายหลักการและการฝึกตรวจจริงในพื้นที่เกษตรกร             5.4.2 การจัดประชุม สัมมนา             จัดสัมมนาเรื่อง “พัทลุงประกาศชัยจังหวัดผลิตพืชอาหารปลอดภัยแห่งแรกในประเทศไทย” วันที่ 23 สิงหาคม 2549 ณ ห้องประชุมโรงแรมลำปำรีสอร์ท อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง ผลการจัดมีดังนี้

                ผู้เข้าร่วมสัมมนา  เป็นเกษตรกร 202 คน เจ้าหน้าที่ 50 คน พิธีเปิดโดยท่านผู้ว่าราชการจังหวัดพัทลุง กล่าวรายงานโดย ผู้อำนวยการ สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่8 เนื้อหาสรุปคือ

                1)วัตถุประสงค์การจัดสัมมนาเพื่อเป็นการแสดงเจตจำนงอย่างมุ่งมั่นและชัดเจนของผู้มีส่วนร่วมในการผลักดันให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมในเป้าหมายที่จะให้พัทลุงมีการผลิตพืชอาหารปลอดภัยทั่วทุกพื้นที่ทั้งจังหวัดภายในปี2551 พร้อมร่วมกันกำหนดเป้าหมายและแนวทางการดำเนินการ             

                2)รายงานผลการจัดทำโครงการ การพัฒนาและตรวจสอบรับรองแปลงผลิตพืชปลอดภัยจากสารพิษ ซึ่งได้ทำการจดทะเบียนและตรวจสอบรับรองแปลงเกษตรกรช่วงปี2547-48 จำนวน 1,403 แปลง ส่วนปี2549 มีเป้าหมายในส่วนงบประมาณจากจังหวัดพัทลุง 600 แปลง และจากสำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่8 ประมาณ 500 แปลง รวม 1,100 แปลง           

                ผู้ว่าราชการจังหวัด            ให้นโยบายดังนี้   วิสัยทัศน์ เมืองหลักการเกษตร ก้าวหน้าและยั่งยืน คือเกษตรกรทำการเกษตรโดยอาศัยหลักก้าวหน้าคือใช้ความรู้ และยั่งยืนคือครบวงจร   การใช้ความรู้ คือจะต้องใช้ความรู้สมัยใหม่บวกภูมิปัญญา  การทำเกษตรแบบครบวงจรคือพัฒนาทุกๆด้าน   แนวทางการพัฒนาคือยึดพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียง การรู้รักสามัคคี และแนวทางโครงการพระราชดำริ  ดังนี้

                1) ส่งเสริมสนับสนุนให้เกิดศูนย์เรียนรู้ จัดให้มีการศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 

                2) เกษตรกรควรจัดการผลิตให้มีภูมิคุ้มกันและลดความเสี่ยงโดย ดูแลพืชเดิมที่มีอยู่หลายชนิดให้ดี อย่าปลูกตามกระแสเช่นยางพาราแพงก็โค่นไม้ผลปลูกยาง

                3) ยึดหลักการเกษตรดีที่เหมาะสม (GAP) ดังคำที่ว่า นาดีดีต้องใช้ข้าวปลูกพันธุ์ดี ต้องปลูกให้ดีจะได้ไม่เสียที่นา เอาผลผลิตไปขายจะได้ราคา  ผลผลิตออกมาได้ราคาดีดี

                4) ควรดูแลการบำรุงรักษาดิน มีเครื่องมือตรวจสอบดิน แนะนำการปรับปรุงบำรุงดิน  ดูแลน้ำไม่ให้ปนเปื้อนสารพิษ  นอกจากใช้พันธุ์ดีแล้วต้องรู้วิธีการจัดการเก็บเกี่ยวและผลผลิต  การจัดการศัตรูพืช การรวมกลุ่ม เครือข่าย ขับเคลื่อนได้ด้วยตนเองไม่หวังพึ่งราชการ และวางแผนการปลูกสอดคล้องกับตลาด

                5) การประกาศเจตนารมณ์จังหวัดผลิตพืชปลอดภัยเป็นสิ่งดี ในโครงการสมเด็จพระนางเจ้าฯก็ทำอยู่ตอนนี้คนรักสุขภาพผลิตเท่าไรก็ขายได้  ต่อไปจังหวัดเราจะเดินไปในแนวทางนี้  เกษตรกรเราจะเป็นผู้นำในหลายๆเรื่อง  แม้รายได้รวมของจังหวัดไม่สูงแต่ประชาชนมีความสุขมาก  จึงขอให้มีความตั้งใจ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และรับความรู้ใหม่ ต่อไปพูดถึงการเกษตรคนจะเหลียวหลังมาดูจังหวัดพัทลุง

การบรรยาย  เรื่องสถานการณ์ความปลอดภัยด้านอาหาร โดยนางนลินี จาริกภากร หัวหน้ากลุ่ม

พัฒนาการตรวจสอบฯ สวพ8 เนื้อหาสรุปคือ  การผลิตสินค้าเกษตรจำเป็นต้องมีใบรับรอง Q เนื่องจากเป็นความต้องการของผู้บริโภค และ เป็นข้อกำหนดการค้าต่างประเทศ ซึ่งปัจจุบันต่างประเทศเข้มงวดมากขึ้น นอกจากจะต้องปลอดภัยจากสารพิษแล้วบางประเทศกำหนดให้มีระดับความปลอดภัยจากจุลินทรีย์ปนเปื้อน    ด้านการบริการตรวจวิเคราะห์สารพิษตกค้างให้กับเกษตรกรจังหวัดพัทลุง ปกติต้องใช้ค่าใช้จ่าย 14,000 บาท/ตัวอย่าง แต่ สวพ8 สนับสนุน 12,000 บาท ของบจังหวัด 2,000 บาท ผลงานที่ผ่านมาจังหวัดพัทลุงมีผลงานดีที่สุดในพื้นที่ 7 จังหวัดภาคใต้ตอนล่าง จึงขอให้ช่วยกันดำเนินการต่อไปเพื่อสร้างมาตรฐานการผลิตของจังหวัดให้สูงขึ้น และสามารถก้าวไปสู่เกษตรอินทรีย์ได้ต่อไป      

                         การรายงานผลการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการผลิตอาหารปลอดภัยในจังหวัดพัทลุง โดยนายประจวบ เพ็งประไพ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเกษตรจังหวัดพัทลุง เนื้อหาสรุปคือ สำนักงานเกษตรจังหวัดมีบทบาทในการรับสมัครเกษตรกร และ ถ่ายทอดความรู้ ตามหลักการเกษตรดีที่เหมาะสม 6 หัวข้อ  ด้านผลการจัดทำโครงการส่งเสริมฯปี2547-48 เป้าหมาย ข้าว พืชผัก ไม้ผล จากงบประมาณกรมฯ 1,250 คน งบประมาณจังหวัด 171 กลุ่ม 4,560 คน ผลการดำเนินงาน 189 กลุ่ม 5,235 คน เป็นพื้นที่ ข้าว 5,200 ไร่ ผัก 1,596 ไร่ ไม้ผล 5,570 ไร่ งานสำคัญที่จะต้องร่วมกันดำเนินการต่อไปคือทำให้ทุกฝ่ายตระหนักเรื่องการผลิตพืชปลอดภัยและเพิ่มพื้นที่ผลิต

                                การอภิปราย         ประกอบด้วย ผู้ดำเนินการอภิปรายและตัวแทน สวพ8 นายสำราญ สะรุโณ   ตัวแทนเกษตรกร นายเฉวียง แก้วขาว อ.ศรีบรรพต นางผ่องศรี สุขรุ่ง อ.ควนขนุน  ตัวแทนเจ้าหน้าที่ส่งเสริม นายวิเชียร สงสุรินทร์ อ.เขาชัยสน        นายสุธี ศรีเฉลิม ตัวแทนสำนักงานพาณิชย์จังหวัด และผู้ร่วมสัมมนาร่วมแสดงความคิดเห็นหลากหลาย เช่นนายสุนัย สุขเกษม และผู้นำกลุ่มจากอำเภอต่างๆ สรุปผลการอภิปรายดังนี้

                                1) ที่ประชุมเห็นว่า จ.พัทลุงสามารถประกาศจังหวัดผลิตพืชอาหารปลอดภัยทั้งจังหวัดได้

                                2) ข้อเสนอแนะวิธีการดำเนินการให้ถึงเป้าหมาย    คือ มีการถ่ายทอดความรู้ให้เกษตรกรอย่างต่อเนื่องทั้งการอบรม ดูงาน จัดเวทีให้เกษตรกรและผู้มีส่วนร่วมได้พบปะหารือในการขับเคลื่อนโครงการเป็นประจำทุกปี เกษตรกรจะต้องมีการสร้างวิสัยทัศน์  มีความซื่อสัตย์ในการผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ  สร้างจิตสำนึกว่าผลิตเพื่อกินเหลือไว้ขาย เพื่อจะได้ตระหนักถึงความปลอดภัย ตลอดจนมีการรวมกลุ่ม สร้างเครือข่าย วิสาหกิจชุมชน อย่างชัดเจน เชื่อมโยงข่าวสาร ผลผลิต การตลาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

                                -การรับรอง ไม่ต้องทำในพืชที่ผลิตเพื่อบริโภคเพราะทุกคนตระหนักถึงความปลอดภัยอยู่แล้ว แต่เน้นกลุ่มเกษตรกรที่ผลิตเพื่อการค้า     สร้างนิสัยการเลือกบริโภคพืชอาหารปลอดภัยแก่ผู้บริโภคทั่วไป      สร้างตลาด แผงขายพืชอาหารปลอดภัยในตลาดสดเทศบาล มีการตรวจรับรองแผงค้าพืชผักผลไม้ปลอดภัย ซึ่งอาศัยการมีส่วนร่วมของสาธารณสุข และเทศบาล    สนับสนุน ส่งเสริม การสร้างและใช้ตราคุณภาพของพัทลุง   เชื่อมโยง ขยายตลาด เจรจา แสดงสินค้าคุณภาพผ่านทูตพาณิชย์ในประเทศเพื่อนบ้าน ประเด็นอื่นๆ ให้ภาครัฐฟื้นฟูข้าวพื้นเมืองพันธุ์อื่นๆของพัทลุงโดยเฉพาะข้าวหอมพื้นเมือง

                                3) ข้อเสนอแนะของผู้จัดสัมมนา  เพื่อนำไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมาย สนองนโยบายผู้ว่าราชการจังหวัด และข้อคิดเห็นจากภาคเกษตรกรควรดำเนินการดังนี้คือ ให้มีเจ้าภาพหลักเพื่อเป็นหน่วยประสานงานผู้มีส่วนร่วม  จัดให้มีการประชุมตัวแทนภาคส่วนเพื่อจัดทำแผนปฏิบัติงานปี2550-51 บูรณาการโครงการเก่าและจัดทำโครงการใหม่ในส่วนที่ยังขาดในแผนปฏิบัติงาน

                5.4.3 การจัดทำชุดนิทรรศการเพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยี       จัดทำชุดนิทรรศการแผ่นไวนิล 1 ชุด เรื่อง การผลิตพืชอาหารปลอดภัยและGAP เกษตรดีที่เหมาะสม   เนื้อหาให้ความรู้และการตระหนักถึงความสำคัญของการเลือกบริโภคพืชอาหารปลอดภัย และเทคนิควิธีการผลิตและการขอรับรอง โดยได้ทำการเผยแพร่ในโอกาสต่างๆเช่น งานเกษตรแฟร์จังหวัดพัทลุง งานกาชาดจังหวัดพัทลุง และการฝึกอบรมเกษตรกร 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้

                5.4.4 การดำเนินการอื่นๆ   เป็นวิทยากรบรรยายหลักการตรวจรับรองแหล่งผลิตพืชให้เกษตรกรตามพื้นที่ต่างๆในจังหวัดพัทลุง   จัดโดยสำนักงานสหกรณ์จังหวัดพัทลุง

5.5 กรณีตัวอย่างการใช้ประโยชน์ใบรับรอง

                อ.ปากพะยูน         กลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตข้าวสังข์หยด หมู่ที่ 6 ต.ดอนประดู่ อ.ปากพะยูน จ.พัทลุง        มีคุณสายสุนีย์  เกื้อแก้ว เป็นหัวหน้ากลุ่ม  ได้ใช้สัญลักษณ์ Q ในถุงบรรจุภัณฑ์ข้าวส่งขายทั่วประเทศ

      อ.ศรีบรรพต   นาย เด่นพงษ์    ไพโรจน์ ที่อยู่ 25 หมู่ที่ 9 ตำบลเขาย่า อำเภอศรีบรรพต  เกษตรกรที่ได้ใบรับรอง ได้รับการพิจารณาตัดสิน เป็นเกษตรกรตัวอย่าง  “สาขาเกษตรกรทำสวนไม้ผลดีเด่น” ระดับจังหวัดพัทลุง จากสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพัทลุง โดยอาศัยใบ Q ไปใช้ประกอบการพิจารณา

                ต.ปันแต อ.ควนขนุน  และ ต.ควนขนุน  อ.เขาชัยสน กลุ่มเกษตรกรปลูกพืชผัก ได้นำใบรับรองไปใช้ประโยชน์ในการขายผลผลิตให้กับบริษัทเอกชนที่รวบรวมผลผลิตส่งออกไปยังประเทศมาเลเซีย โดยมีศูนย์รวบรวมผลผลิตในพื้นที่    สำหรับพื้นที่หมู่ที่  10  ตำบลปันแต  อำเภอควนขนุน   จังหวัดพัทลุง  สมาชิก  40  คน   มีนางผ่องศรี   สุขรุ่ง เป็นประธานกลุ่ม  เป้าหมาย คือ  ผลิตพริกให้เพียงพอและผลผลิตปลอดภัย พร้อมกันนี้ได้รับการสนับสนุนจากจังหวัด จัดงบประมาณการดำเนินกิจกรรมของกลุ่ม

ภาพการดำเนินงาน

        การจัดอบรม GAP อาสา                 การบรรยายให้ความรู้เกษตรกร

การจัดสัมมนา 

การตรวจรับรองในพื้นที่เกษตรกร

จำนวนแปลงตรวจรับรองจำแนกตามชนิดพืชและรูปแบบการตรวจปี2549